Komórki macierzyste na włosy: Leczenie łysienia

Komórki macierzyste na włosy to określenie stosowane wobec kilku zabiegów regeneracyjnych wykorzystywanych przy przerzedzeniu włosów i wybranych postaciach łysienia. W praktyce nie zawsze oznacza ono podanie samych, wyizolowanych komórek macierzystych. Często chodzi o preparaty autologiczne, czyli przygotowane z materiału pobranego od pacjenta, na przykład z tkanki tłuszczowej, skóry głowy albo krwi.

Celem takich procedur jest poprawa warunków w obrębie skóry głowy i mieszków włosowych. Jeżeli mieszek jest osłabiony, ale nadal aktywny, stymulacja biologiczna może wspierać jego pracę. Jeżeli doszło do trwałego zaniku mieszka, zabieg regeneracyjny nie zastępuje przeszczepu włosów i nie tworzy nowej cebulki od podstaw.

Czym są komórki macierzyste w terapii włosów?

Komórki macierzyste mają zdolność do samoodnowy i różnicowania się w różne typy komórek. W trychologii większe znaczenie może mieć jednak ich wpływ na otoczenie mieszków włosowych niż bezpośrednie tworzenie nowych włosów. Chodzi głównie o sygnały biologiczne, mikrokrążenie, procesy naprawcze i lokalną regenerację tkanek.

Pojęcie terapii komórkami macierzystymi jest dość szerokie. Może obejmować mikroprzeszczepy tkankowe, preparaty z tkanki tłuszczowej, frakcje komórkowe lub zabiegi wykorzystujące czynniki wzrostu. Poszczególne metody różnią się sposobem pobrania materiału, przygotowaniem preparatu i poziomem udokumentowania w badaniach.

Jak komórek macierzystych używa się w leczeniu łysienia?

Wykorzystanie komórek macierzystych w leczeniu łysienia opiera się na założeniu, że mieszek włosowy może reagować na bodźce regeneracyjne. Ma to największe znaczenie wtedy, gdy mieszki nie zanikły całkowicie, ale ich aktywność jest osłabiona. W takiej sytuacji celem terapii jest raczej poprawa funkcjonowania istniejących struktur niż odtworzenie włosów od zera.

Znaczenie mogą mieć przede wszystkim takie procesy jak:

• wpływ na mieszki włosowe – poprawa warunków ich funkcjonowania i możliwe wydłużenie fazy wzrostu włosa;
• działanie parakrynne – uwalnianie substancji sygnałowych oddziałujących na komórki w otoczeniu mieszka;
• poprawa mikrokrążenia – lepsze ukrwienie może wspierać metabolizm skóry głowy;
• modulacja stanu zapalnego – istotna wtedy, gdy stan zapalny nasila wypadanie włosów;
• regeneracja mieszków włosowych – możliwa głównie wtedy, gdy są one nadal biologicznie czynne.

Efekt, jeśli występuje, najczęściej dotyczy poprawy grubości, jakości lub gęstości włosów. Nie zawsze oznacza wzrost nowych włosów w miejscach, w których mieszki zostały utracone.

Komórki macierzyste na włosy a łysienie androgenowe

Łysienie androgenowe jest najczęstszą postacią przewlekłego przerzedzenia włosów. W jego przebiegu mieszki włosowe stopniowo się miniaturyzują, przez co włosy stają się cieńsze, krótsze i słabsze. U mężczyzn zmiany często obejmują zakola i szczyt głowy, a u kobiet częściej pojawia się rozlane przerzedzenie w okolicy przedziałka.

Przy łysieniu androgenowym terapie regeneracyjne mogą być rozważane jako element szerszego postępowania. Nie powinny jednak zastępować diagnostyki ani metod o lepiej potwierdzonej skuteczności, jeśli są wskazane. Dotyczy to między innymi leczenia farmakologicznego, które u części pacjentów może spowalniać proces miniaturyzacji mieszków.

Badania nad zastosowaniem komórek macierzystych i metod pokrewnych w łysieniu androgenowym pokazują pewien potencjał, ale wyniki wymagają ostrożnej interpretacji. Wiele publikacji obejmuje niewielkie grupy pacjentów, różne protokoły zabiegowe i krótki czas obserwacji.

Regenera Activa, osocze bogatopłytkowe i mezoterapia

Regenera Activa to jedna z procedur opisywanych jako autologiczne mikroprzeszczepy tkankowe. Zwykle polega na pobraniu niewielkiego fragmentu skóry z owłosionej części głowy pacjenta, mechanicznym opracowaniu materiału i podaniu uzyskanej zawiesiny w miejsca przerzedzenia. Potocznie bywa określana jako zabieg komórkami macierzystymi, choć medycznie jest to bardziej złożony preparat tkankowy.

W leczeniu wypadania włosów stosuje się również osocze bogatopłytkowe. Przygotowuje się je z krwi pacjenta, a następnie podaje w skórę głowy, zwykle metodą mezoterapii igłowej. PRP nie jest tym samym co terapia komórkami macierzystymi, ale również zalicza się je do metod medycyny regeneracyjnej.

W praktyce najczęściej spotyka się kilka grup zabiegów:

• mikroprzeszczepy tkankowe – wykorzystujące niewielkie fragmenty skóry głowy pacjenta;
• preparaty z tkanki tłuszczowej – oparte na materiale pobieranym zwykle z okolicy brzucha lub ud;
• mezoterapia – technika podawania preparatów w skórę, której znaczenie zależy od użytej substancji;
• osocze bogatopłytkowe – metoda wykorzystująca płytki krwi i zawarte w nich czynniki wzrostu.

Przebieg zabiegu i kwalifikacja pacjenta

Przebieg zabiegu zależy od zastosowanej metody. W procedurach opartych na tkance tłuszczowej materiał pobiera się najczęściej z okolicy brzucha lub ud. Następnie jest on opracowywany i podawany w skórę głowy w miejscach, w których widoczne jest przerzedzenie.

Zabieg zwykle odbywa się w znieczuleniu miejscowym. Ogranicza ono ból podczas pobierania i podawania preparatu, ale nie wyklucza późniejszej tkliwości, obrzęku, siniaków lub uczucia napięcia. Objawy te najczęściej mają charakter przejściowy.

Przed zabiegiem potrzebna jest konsultacja. Ocenia się typ łysienia, stan skóry głowy, stopień przerzedzenia, choroby współistniejące, przyjmowane leki i możliwe przeciwwskazania. Bez tej oceny trudno określić, czy dana metoda ma uzasadnienie u konkretnego pacjenta.

Kiedy terapie regeneracyjne mogą mieć sens?

Terapie regeneracyjne najczęściej rozważa się wtedy, gdy mieszki włosowe są jeszcze obecne, ale ich aktywność jest obniżona. Dotyczy to głównie wczesnych i umiarkowanych etapów przerzedzenia. W zaawansowanym łysieniu, gdy mieszki uległy trwałemu zanikowi, możliwości takich metod są ograniczone.

Takie zabiegi bywają rozważane między innymi przy:

• leczeniu łysienia androgenowego – jako element szerszego postępowania po właściwej diagnostyce;
• nadmiernym wypadaniu włosów – po wykluczeniu niedoborów, chorób tarczycy, infekcji i innych przyczyn;
• przygotowaniu skóry głowy przed przeszczepem – jeśli lekarz uzna to za zasadne;
• postępowaniu po przeszczepie włosów – w niektórych schematach jako wsparcie regeneracji tkanek;
• zagęszczeniu włosów – u części osób z zachowanymi, ale osłabionymi mieszkami.

Przeszczep włosów jest odrębną procedurą. Polega na przeniesieniu mieszków z obszaru dawczego w miejsce ubytku. Zabiegi regeneracyjne mogą wspierać środowisko skóry głowy, ale nie zastępują przeszczepu tam, gdzie nie ma już aktywnych mieszków.

Przeciwwskazania i możliwe skutki uboczne

Nie każdy pacjent jest dobrym kandydatem do terapii regeneracyjnych. Znaczenie ma przyczyna utraty włosów, ogólny stan zdrowia, choroby przewlekłe i stosowane leki. Szczególnej ostrożności wymagają osoby z aktywnymi chorobami skóry, zaburzeniami krzepnięcia i chorobami autoimmunologicznymi.

Dokładniejszej oceny wymagają zwłaszcza:

• aktywne infekcje skóry głowy – mogą zwiększać ryzyko powikłań po iniekcjach;
• stany zapalne i choroby dermatologiczne – wymagają wcześniejszego rozpoznania;
• zaburzenia krzepnięcia – zwiększają ryzyko krwawienia oraz siniaków;
• leczenie przeciwkrzepliwe – może wpływać na bezpieczeństwo procedury;
• ciąża i karmienie piersią – zwykle są powodem odroczenia zabiegów estetycznych;
• bliznowaciejące postacie łysienia – często wymagają leczenia przeciwzapalnego, a nie samej stymulacji wzrostu włosów.

Możliwe skutki uboczne to ból, zaczerwienienie, obrzęk, tkliwość, siniaki, punktowe krwawienie i przejściowy dyskomfort. Rzadziej może dojść do infekcji. Materiał autologiczny zmniejsza ryzyko reakcji alergicznych i odrzutu, ale nie eliminuje wszystkich zagrożeń.

Co wiadomo z badań naukowych?

Badania nad komórkami macierzystymi i metodami pokrewnymi w terapii łysienia rozwijają się od kilku lat. W części publikacji opisywano poprawę gęstości włosów, ich grubości lub wyglądu w ocenie fotograficznej. Są to wyniki interesujące, ale nadal niewystarczające do formułowania bardzo mocnych wniosków.

Największym ograniczeniem jest brak jednolitych protokołów. Badania różnią się rodzajem preparatu, sposobem jego przygotowania, liczbą zabiegów, odstępami między nimi i metodą oceny rezultatów. Część analiz obejmuje niewielkie grupy pacjentów, co utrudnia przewidywanie efektów w codziennej praktyce.

Podsumowanie

Komórki macierzyste na włosy i pokrewne metody regeneracyjne są jednym z kierunków rozwijanych w leczeniu przerzedzenia włosów. Ich głównym celem jest poprawa środowiska mieszków włosowych, a nie odbudowanie włosów w miejscach, w których mieszki trwale zanikły.

• Największe znaczenie ma właściwe rozpoznanie przyczyny utraty włosów.
• Terapie regeneracyjne mogą mieć większy sens przy zachowanych, ale osłabionych mieszkach.
• Nie zastępują przeszczepu włosów w miejscach trwałej utraty mieszków.
• Dane naukowe są obiecujące, ale nadal ograniczone.
• Kwalifikacja do zabiegu powinna uwzględniać przeciwwskazania i stan skóry głowy.

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji medycznej ani indywidualnej kwalifikacji do zabiegu.

Bibliografia

• Human Stem Cell Use in Androgenetic Alopecia
• Autologous Stem Cell-derived Therapies for Androgenetic Alopecia
• Short-Term Efficacy of Autologous Cellular Micrografts in Male and Female Androgenetic Alopecia
• A randomized, double-blind, vehicle-controlled clinical study of adipose-derived stem cell constituent extract in androgenetic alopecia
• Regenerative medicine strategies for hair growth and regeneration
• Platelet-Rich Plasma for Androgenetic Alopecia: A Systematic Review and Meta-analysis of Randomized Controlled Trials
• Hair loss: Diagnosis and treatment – American Academy of Dermatology